Ανδρική Υπογονιμότητα

Αιτίες Ανδρικής Υπογονιμότητας

Οι λόγοι της ανδρικής στειρότητας είναι πολλοί και ποικίλοι. Η πλέον συχνή αιτία ανδρικής υπογονιμότητας είναι ιδιοπαθής, δηλαδή, ενώ όλα φαίνονται φυσιολογικά (ανατομία, ορμόνες, σεξουαλική διάθεση) ο όρχις δεν παράγει φυσιολογικό σπέρμα, αλλά υπογόνιμο. Φυσιολογικό σπέρμα θεωρείται εκείνο με συγκέντρωση σπερματοζωαρίων πάνω από 20 εκατομμύρια ανά ml σπερματικού υγρού, με καλή κινητικότητα, δηλαδή εμπρόσθια επιταχυνόμενη κίνηση, πάνω από 50% των σπερματοζωαρίων και με σπερματοζωάρια φυσιολογικής μορφολογίας πάνω από 14%.

Ένας άλλος συχνός λόγος διαταραχής του σπέρματος είναι η κιρσοκήλη, η συλλογή δηλαδή κιρσωδών φλεβών στο όσχεο. Η ανώμαλη συστροφή αυτών των φλεβών οδηγεί σε επιβλαβή αύξηση της θερμοκρασίας στον όρχι, που μπορεί να είναι καταστρεπτική για τα σπερματοζωάρια (αύξηση της θερμοκρασίας ακόμα και κατά ένα βαθμό στην περιοχή του όσχεου μπορεί να είναι επιβλαβής).

Η ανδρική υπογονιμότητα μπορεί, επίσης, να οφείλεται σε κάποια εμπλοκή κατά μήκος της οδού που ταξιδεύει το σπέρμα. Μια μόλυνση ή τραύμα μπορεί αν προκαλέσει ουλή και να μπλοκάρει την επιδιδυμίδα (όργανο κοντά στον όρχι όπου αποθηκεύεται και ενεργοποιείται το σπέρμα πριν από την εκσπερμάτωση). Επέμβαση κήλης, προηγούμενη βασεκτομή και κυστική ίνωση μπορεί, επίσης, να μπλοκάρει τα σπερματικά σωληνάρια. Τέλος, ο προστάτης μπορεί να έχει κύστη ή πέτρα που μπλοκάρει το σπέρμα στην είσοδό του στην ουρήθρα κατά την εκσπερμάτωση.

Επαγγελματικοί, περιβαλλοντικοί και ψυχολογικοί παράγοντες, όπως υψηλά επίπεδα άγχους, διαταραχές ύπνου, ναρκωτικά, κάπνισμα, υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, λιπαντικά, τοξίνες, αυξητικές ορμόνες στις τροφές, χημική ήθερμική έκθεση, μακρόχρονη χρήση Jacuzzi ή ζεστών μπάνιων μπορούν επίσης να προκαλέσουν ανδρική στειρότητα.

Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις ανδρικής υπογονιμότητας, όπως σε γενετική ανωμαλία (πχ. σύνδρομο Kleinefelter) ή λόγω μη αναγνωρισμένης αιτίας μπορεί να προκληθεί πλήρης απουσία σπερματοζωαρίων κατά την εκσπερμάτωση (αζωοσπερμία). Υπάρχουν δύο λόγοι για τους οποίους δεν ανευρίσκονται σπερματοζωάρια κατά την εκσπερμάτωση. Η Αποφρακτική και η Μη Αποφρακτική Αζωοσπερμία. Η Αποφρακτική Αζωοσπερμία (Obstructive Azoospermia, OA), οφείλεται σε κάποια εμπλοκή στην αναπαραγωγική οδό, δηλαδή, παράγεται σπέρμα στον όρχι, αλλά παγιδεύεται μέσα σε αυτόν.

Η Μη Αποφρακτική Αζωοσπερμία (Non Obstructive Azoospermia, NOA), είναι το αποτέλεσμα σοβαρά εμποδιζόμενης ή ανύπαρκτης παραγωγής σπέρματος. Συνήθως αυξημένα επίπεδα FSH και μικρό μέγεθος όρχεων σχετίζονται με Μη Αποφρακτική Αζωοσπερμία.

Αντιμετώπιση Ανδρικής Υπογονιμότητας

Όταν το σπέρμα που παράγεται κατά την εκσπερμάτωση είναι σε πολύ χαμηλούς αριθμούς (χαμηλή συγκέντρωση σπερματοζωαρίων, κάτω από 20 εκ/ml και φτωχή κινητικότητα, κάτω από 50% καλώς κινούμενα σπερματοζωάρια), η εξωσωματική γονιμοποίηση, μέσω της τεχνικής που ονομάζεται ενδοκυτταροπλασματική σπερματέγχυση ή απλώς μικρογονιμοποίηση (Intracytoplasmic Sperm Injection, ICSI) μπορεί να δώσει τη λύση στην υπογονιμότητα αυτών των ανδρών. Με αυτή την τεχνική ένα μόνο σπερματοζωάριο ενίεται με πολύ λεπτή βελόνα στο εσωτερικό του ωαρίου. Έτσι αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά το πρόβλημα της χαμηλής συγκέντρωσης και κινητικότητας των σπερματοζωαρίων.

Στην περίπτωση της αζωοσπερμίας, δηλαδή της παντελούς απουσίας σπερματοζωαρίων κατά την εκσπερμάτωση, τα πράγματα είναι λίγο πιο πολύπλοκα. Αζωοσπερμία βρίσκεται στο 10% των περιπτώσεων ανδρικής υπογονιμότητας.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90 η δωρεά σπέρματος ήταν η μόνη λύση για τους αζωοσπερμικούς άνδρες. Σήμερα μπορεί να ληφθεί σπέρμα απευθείας από τον όρχι και στη συνέχεια να εφαρμοστεί ICSI προκειμένου να γονιμοποιηθούν τα ωάρια της συζύγου.

Εφαρμόζεται ICSI γιατί τα σπερματοζωάρια που λαμβάνονται κατά αυτό τον τρόπο είναι συνήθως λίγα σε αριθμό και είναι ακίνητα ή σχεδόν ακίνητα.

Τέσσερις διαφορετικές τεχνικές εφαρμόζονται για τη συλλογή σπέρματος και καθεμία έχει διαφορετικό όνομα και ακρωνύμιο. Κάθε διαδικασία έχει μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα και δεν είναι όλες κατάλληλες για κάθε περίπτωση. Οι τεχνικές αυτές είναι οι ακόλουθες:

• MESA (Microsurgical Epididymal Sperm Aspiration)

Mικροχειρουργική αναρρόφηση σπέρματος από την επιδιδυμίδα. Ενδείκνυται στις περιπτώσεις ανδρών που παρουσιάζουν απόφραξη των εκφορητικών πόρων (σωληναρίων) που οδηγούν το σπέρμα από τον όρχι στο πέος. Η επιδιδυμίδα απομονώνεται με μια μικρή τομή ενός εκατοστού του μέτρου στην επιδερμίδα του όρχι. Χρησιμοποιείται ένα χειρουργικό μικροσκόπιο, όπου εξετάζονται τα πολύ μικρά σωληνάρια της επιδιδυμίδας. Ανοίγεται ένα σωληνάριο και το περιεχόμενο συλλέγεται και ελέγχεται ως προς την παρουσία και την ποιότητα σπέρματος στο μικροσκόπιο. Το υλικό μεταφέρεται στο εργαστήριο όπου επεξεργάζεται και αν υπάρχει αρκετό υλικό, καταψύχεται. Είναι σημαντικό να καταψυχθεί το επιπλέον σπέρμα, γιατί συχνά επιχειρείται και δεύτερη προσπάθεια εξωσωματικής γονιμοποίησης.

• PESA (Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration)

Η χωρίς μικροχειρουργική, αλλά με διαδερμική βελόνα, αναρρόφηση σπέρματος από την επιδιδυμίδα. Μια βελόνα τοποθετείται μέσα στην επιδιδυμίδα με την ελπίδα ότι σπέρμα θα βρεθεί και θα αναρροφηθεί. Με αυτή την τεχνική λίγο σπέρμα συλλέγεται και σπάνια αρκεί και για κατάψυξη. Σπάνια συνίσταται γιατί έχει χαμηλά αποτελέσματα επιτυχίας και υψηλότερο ποσοστό επιπλοκών.

• TESE (Testicular Sperm Extraction)

Η συλλογή ορχικού ιστού είναι μια ανοιχτή διαδικασία που μπορεί να προκληθεί και με τοπική αναισθησία και ελαχιστοποιεί τις πιθανές επιπλοκές. Απομονώνεται ένα μικρό τεμάχιο ιστού μέσω μιας τομής του δέρματος μικρής ίντσας. Ο ιστός τοποθετείται σε ειδικό καλλιεργητικό υλικό και τεμαχίζεται σε μικρότερα κομμάτια. Σπερματοζωάρια απελευθερώνονται από τα σπερματικά σωληνάρια, όπου παράγονται, και έπειτα απομονώνονται από τον περιβάλλοντα ορχικό ιστό. Πρόκειται για μια τεχνική που δίνει αρκετά καλή ποιότητα και ποσότητα σπέρματος, που μπορεί να καταψυχθεί και να φυλαχτεί για μελλοντική χρήση. Είναι μια τεχνική που χρησιμοποιείται σε άνδρες με Αποφρακτική (ΟΑ), αλλά και Μη Αποφρακτική Αζωοσπερμία (ΝΟΑ).

• TESA (Testicular Sperm Aspiration)

Η ορχική αναρρόφηση σπέρματος πραγματοποιείται με μια λεπτή βελόνα βιοψίας, με την οποία τρυπιέται ο όρχις και αναρροφάται σπέρμα. Η τεχνική είναι πιθανό να δώσει σπέρμα, αλλά η ποσότητα τις περισσότερες φορές είναι χαμηλή και δεν αρκεί για κατάψυξη. Οι πιθανότητες επιπλοκών, όπως η δημιουργία αιματώματος, είναι υψηλότερες από ότι με την μέθοδο TESE. Σπέρμα σπάνια ανευρίσκεται στην επιδιδυμίδα σε άνδρες με Μη Αποφρακτική Αζωοσπερμία, οπότε οι τεχνικές MESA και PESA δεν ενδείκνυνται για συλλογή σπέρματος από αυτούς τους άνδρες. Η τεχνική TESE είναι η καλύτερη μέθοδος που προτείνεται σε αυτές τις περιπτώσεις. Οι τεχνικές της λήψης σπέρματος από τον όρχι έχουν πλέον γίνει καθημερινότητα και έχουν δώσει λύση σε πολλά άτεκνα ζευγάρια.

Είμαστε πλέον στην εποχή όπου ο γιατρός που δεν έβρισκε σπερματοζωάρια στο σπερμοδιάγραμμα δεν είναι στη δυσχερή θέση να ενημερώσει το ζευγάρι ότι δεν μπορεί να κάνει παιδί, αλλά το παραπέμπει σε κλινικές υπογονιμότητας όπου η λύση τους περιμένει.